31. Wat is hoogsensitiviteit?

Wat is hoogsensitiviteit? Ten eerste zijn er 2 termen die hierbij gebruikt worden, namelijk hooggevoeligheid en hoogsensitiviteit. Deze 2 termen betekenen in Nederland hetzelfde, maar in België betekent hooggevoelig overgevoelig.

Hoogsensitiviteit is een aangeboren persoonlijkheidskenmerk met zowel positieve kanten als ook wat mindere kanten. Wat met name typerend is voor hoogsenstieve personen (HSP-ers) is hun diepgaande verwerking. De informatie die binnenkomt, wordt op een andere, diepere manier verwerkt. Subtiele verschillen of patronen worden makkelijker opgemerkt, omdat de informatie die binnenkomt in de hersenen grondiger en nauwkeuriger wordt verwerkt. Uit onderzoek kwam dan ook dat bij HSP-ers ten opzichte van niet-HSP-ers bij beeldvormingsonderzoek de hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor complexe visuele verwerking meer gingen oplichten. En wat doet een HSP-er dan anders dan een niet-HSP-er. Als bij een niet-HSP-er informatie binnenkomt, komt hij al heel snel bij de volgende stap. Een HSP-er gaat de informatie vergelijken met gelijksoortige informatie die al is opgeslagen in de hersenen, gaat dan een risicoanalyse maken en gaat vervolgens kijken wat de beste actie is voor alle betrokkenen om vervolgens de actie het liefst in 1 keer goed uit te voeren.

Een tweede kenmerk van hoogsensitiviteit is de gevoeligheid voor prikkels. Het kan gaan om fysieke prikkels, emotionele prikkels, nieuwe situaties en sociale situaties. En niet iedereen is gevoelig voor dezelfde soort prikkels. De een kan niet tegen een etiketje dat in de trui zit en een ander kan niet tegen harde geluiden. Maar bijna elke HSP-er is gevoelig voor stemming of sfeer in een ruimte. Ik dacht dat dat voor iedereen zo was, maar toen ik erachter kwam dat ik hoogsensitief was, realiseerde ik me dus dat dat voor een grotere groep veel minder geldt. En daarom kan iemand dus een opmerking maken waarvan ik niet snapte dat je zo ongenuanceerd kan zijn, want dat voel je toch wel aan. Maar niet altijd dus.

De 2 hierboven beschreven kenmerken zijn het duidelijkst aanwezig bij hoogsensitieve personen. Maar er zijn meer verschillen die voor de een meer dan voor de ander gelden.

Ongeveer 20% van de mensen is hoogsensitief. De grondlegger van deze term is Elaine Aron, een Amerikaanse psychologe, die hier verschillende onderzoeken naar heeft gedaan. Zij heeft een vragenlijst opgesteld waarmee je kan kijken of je mogelijk hoogsensitief bent, hoewel dit niet heel zwart-wit is. En daarnaast vraagt men zich in de onderzoekswereld af of deze vragenlijst wel voldoet, maar om een idee te krijgen of je hoogsensitief bent, kan je deze vragenlijst zeker gebruiken. Deze vragenlijst staat in blog nr. 28 voor volwassenen en blog nr. 29 voor kinderen.

Er wordt nog veel onderzoek naar hoogsensitiviteit gedaan, dus in de toekomst zal er nog veel meer over bekend worden.

Bron: ‘Hoogsensitieve kinderen’ van Esther Bergsma en ‘Hoogsensitief’ van Elke van Hoof

16. Stress, burn out en hoogsensitiviteit

Waarom je alert moet zijn als je omgeving je erop wijst dat je gestrest overkomt en schrikbarende resultaten over burn out bij hoogsensitieve personen:

Stress is een soort van overprikkeling en heeft een positieve en een negatieve kant. De positieve kant van stress is dat het ons alerter en daadkrachtiger maakt. En dit hebben we nodig als de spanningen oplopen of er gevaar dreigt. Een beetje stress is natuurlijk, normaal en zelfs noodzakelijk. Want zonder stress is er geen vooruitgang, innovatie, zelfinzicht en zelfontplooiing. En door onze stressrespons kunnen we meer aan dan we dachten en stijgen we boven ons zelf uit. Hierdoor hebben we tijdelijk meer daadkracht die we op dat moment nodig hebben.

Een gezond stressrespons is kort en krachtig. Je autonome zenuwstelsel wordt in gang gezet en er komen op dat moment hormonen vrij, namelijk adrenaline en cortisol. En dit zorgt ervoor dat alles in je lichaam wordt aangepast om te kunnen vechten of vluchten. Het is op zo’n moment namelijk niet nodig om je cellen te herstellen, je haar te laten groeien of je voeding te verwerken. Wel is het van belang dat je hartslag omhoog gaat, je ademhaling en je bloeddruk, zodat er voldoende zuurstof naar je spieren kan om in actie te komen. En na zo’n korte stressreactie ga je weer terug naar de beginsituatie en heb je even de tijd nodig om alles te laten herstellen. Maar soms volgen de inspanningen elkaar zo snel op, dat het rustsysteem nog niet alle sporen van de stressreactie heeft kunnen opruimen. De stress stapelt zich dan op en zo ontstaat er een cumulatief effect, oftewel chronische stress.

Wanneer er sprake is van chronische stress is er geen evenwicht meer tussen de stresshormonen en de zogenaamde herstelhormonen en krijg je stressgerelateerde problemen. En vaak heb je dit zelf niet door, omdat dit heel geleidelijk gaat en je niet meer merkt wanneer je over een grens gaat. Vaak merkt je omgeving het al wel op, zoals je gezinsleden, collega’s en vrienden. Vaak roept dit irritatie op als je het zelf niet doorhebt en anderen je hier op wijzen, maar neem dit dus serieus, hoe moeilijk dat soms ook is. Want in een stresssituatie moet je overleven en gaat je stressbrein de regie overnemen.

En hoogsensitieve mensen zijn vanwege hun gevoeligheid voor overprikkeling nog vatbaarder voor stress. Esther Bergsma (zie haar site hoogsensitief.nl) heeft recent internationaal onderzoek gedaan naar HSP en burn out bij 5500 HSP-ers, waarvan 1500 Nederlandse HSP-ers. En hier komen schrikbarende resultaten uit. Over het algemeen komt burn out in Nederland voor bij 15% van de werkenden, maar bij HSP-ers ligt dit percentage op 57%. En internationaal gezien is dit percentage zelfs hoger, namelijk 75%. Terwijl Elke van Hoof over HSP-ers schrijft dat zij met hun combinatie van diepgaande verwerking met het kunnen denken zonder begrenzing, prosociaal gedrag en creativiteit, juist uiterst geschikte people managers, innovators en drijvende krachten kunnen zijn binnen bedrijven. En hun valkuil is hun overprikkeling, maar als je ze helpt om hun valkuilen in de hand te nemen, dan heb je een groep die altijd net dat tikkeltje meer zal doen, gewoon omdat hun hersenen hun zo aansturen.

Dus hier is duidelijk werk aan de winkel.

Bron: Hoogsensitief, Elke van Hoof en www.hoogsensitief.nl, Esther Bergsma

9. Feel good

In mijn vorige blog staat dat volgens Laurie Santos, hoogleraar psychologie, ons brein nog geen manier gevonden heeft om goed om te gaan met het observeren van anderen die het beter doen of er beter uitzien dan wijzelf. De mens zit zo in elkaar dat we ons slechter voelen door successen van iemand anders. Maar is dat wel helemaal zo. Ik heb net namelijk ‘The Voice of Holland’ gekeken, waarbij de laatste battle fantastisch was en vervolgens zag ik Davina Michelle bij RTL Late Night, en dit heeft me zoveel energie gegeven. Terwijl ik vandaag eigenlijk heel moe was. Maar dit soort televisie inspireert juist, waardoor ik nu om 23.17 uur achter de laptop zit om dit te schrijven. Mijn energie begint ineens te stromen. Ik vind het heerlijk om een ander zijn successen op tv te zien. Positieve televisie doet in positieve zin ook iets met me. Terwijl ik er een hekel aan heb om naar de voorrondes van een programma als ‘Idols’ te kijken waarbij men ten koste van mensen probeert hoge kijkcijfers te krijgen. Daar zit zo’n negatieve energie op. Alleen jammer genoeg geldt dit niet voor iedereen als je naar de kijkcijfers kijkt. Ik weet wel dat bij hoogsensitieve mensen positieve interventies extra positief werken en negatieve interventies juist extra negatief werken. Ik kijk dan ook het liefst naar feel good films en lees graag goed aflopende boeken. Een serie als Penoza vind ik erg goed, maar ik neem de energie van de serie over en voel me daarna heel vervelend. Daarom heb ik de tweede serie afleveringen niet meer gekeken. Dus als je merkt dat je hier heel gevoelig voor bent, kan je hier rekening mee houden door vooral dingen op te zoeken waar je wel energie van krijgt.

3. Hoogsensitiviteit bestaat

Inmiddels is ook de wetenschap erachter dat hoogsensitiviteit bestaat. En niet iedereen weet dit van zichzelf. Maar er is bewezen dat de hersenen van hoogsensitieve mensen anders werken. En als je je hiervan bewust bent, begrijp je jezelf beter en kan je hier rekening mee houden. Het is ook geen diagnose, maar een persoonlijkheidskenmerk. En als je weet hoe het bij jou werkt, kan je er in plaats van jouw valkuil er je kwaliteit van maken.

En is dit label nodig, want eigenlijk houd ik niet zo van stempels? Ja, want door dit label kan je erover lezen en kijken wat op jou van toepassing is. En de Volkskrant schrijft dat het ook een manier is om een probleem op de agenda te krijgen en om onderzoeksvoorstellen gehonoreerd te krijgen.

Toen ik erachter kwam dat ik hoogsensitief was, begreep ik pas dat anderen dus niet hetzelfde aanvoelden als ik. Want eerder begreep ik niet waarom iemand zo bot kon doen of niet inzag hoe iets voor iemand is. Het heeft mij ook doen begrijpen waarom ik geen 60 uur als arts kan werken. Of waarom ik het niet fijn vind als de deur van een ruimte openstaat, terwijl ik net bij een bedrijf werkte wat aan opendeurenbeleid deed.

Maar het heeft me vooral gebracht dat ik mijn leven nu op een heel andere manier leef.

Bron: Sir Edmund, bijlage Volkskrant, jaargang 5, nr 33, blz 10-15